Open Monumentendag - Engelendael

 Zaterdag 12 september (12.00 – 17.00 uur) is het Open Monumentendag, met dit jaar als thema “Erfgoed langs de Leitha”. Alle te bezoeken locaties bevinden zich op loopafstand van elkaar. In boerderij Munnikkenboogaard (Brasserie Park) tonen wij de restauratiegeschiedenis, uitgevoerd door de Leiderdorpse architect Van der Sterre. In de Heemtuin geniet u van flora, beelden en gedichten. In het pittoreske huisje werden ooit ook gedichten gemaakt, maar nu keramiek. In De Houtkamp vertelt de imker hoe honingbijen omgaan met klimaatverandering. Op de parkeerplaats langs de Van Diepeningenlaan neemt u een camera-kijkje in het ondergrondse bergbezinkbassin, dat in werking treedt zodra ons rioolsysteem overbelast raakt door extreme stortbuien. Houd daar zèlf uw voeten droog bij demonstraties van historisch brandweermaterieel. Na het oversteken van de Persant Snoepweg betreedt u het terrein van boerderij Engelendaal (tot 1966) en klooster Engelendael (tot 1577). Een monnik vertelt in Verpleeghuis Leythenrode over het middeleeuwse kloosterleven aldaar. Verderop, langs de schilderachtige (Oude) Hoogmadeseweg, zijn in de 17e-eeuwse boerderij Sterkenburg vertellingen over het verleden, maar ook over de toekomst als Uitvaartcentrum en Crematorium. Meer informatie vindt u op de website van het Leiderdorps Museum. Meedoen is gratis, net als het programmaboekje dat vanaf begin september verkrijgbaar is op de Jaarmarkt, bij boekhandel De Kler en de bibliotheek. 

Als voorproefje een serie artikelen, waarvan hier het derde.

Klooster Engelendael (1396-1577)

Dit klooster werd in 1396 gesticht op de plaats van het tegenwoordige Verpleeghuis Leythenrode. Daar kon men, volgens overlevering, engelen horen zingen. De Engelendaal, verkeersader door de Munnikkenpolder, herinnert er nog aan. Die dubbele kk is een overblijfsel van ck en zien we terug in Munnikkenpark en Munnikkenmolen. 

Vanuit de kloosterpoort bij de Munnikkenweg liep het Kerkepad over een bruggetje over de Leysloot, door de landerijen (nu Essenpark) naar de toen nog katholieke parochiekerk (nu Dorpskerk). Kloosterakkers en boomgaarden werden campen genoemd en zijn te herkennen in Boekweitkamp, Vlaskamp en Houtkamp. 

Besloten en devoot

Klooster Engelendael hoorde bij de Congregatie van Windesheim, het religieuze centrum van de Moderne Devotie, bij Zwolle. Strenge regels over toewijding, armoede en kuisheid werden nageleefd in het besloten deel van het klooster. Hier verwelkomde men monniken uit heel Noordwest Europa om religieuze handschriften (over) te schrijven en te illustreren.

Zwarte inkt werd geperst uit galappels van eikenbladeren uit de Houtkamp. Slakken en planten uit de kloostertuin leverden kleurstoffen. Originele handschriften van Engelendael worden nog bewaard in enkele buitenlandse collecties. 

Bedrijvig en zorgzaam

Het klooster was niet alleen naar binnen gericht. Aan de plaatselijke bevolking boden de akkers, boomgaarden en pottenbakkerij werkgelegenheid. 

Rijk werd men van schenkingen voor het houden van gebedsdiensten voor het zielenheil van de gulle gevers, waaronder adellijke bewoners van Leiderdorpse kastelen, en van het verpachten van landerijen en het verstrekken van hypothecaire leningen in de wijde omgeving. 

Dit stond op gespannen voet met de leefregels van de Moderne Devotie. Al in 1401 kon prior Willem Vornke – wiens naam we, met een omwisseling van twee letters, herkennen in de Vronkenlaan – het niet langer aanzien. Hij keerde teleurgesteld terug naar Windesheim. 

Kloosterlingen legden ook contacten met het naburige Margarethaconvent in Roomburg. Eén van hen zou zelfs een non uit dit vrouwenklooster verborgen in een bos stro klooster Engelendael hebben binnengesmokkeld. Armen, zieken en bejaarden werden mede verzorgd door vrouwelijke kloosterlingen. Op het kloosterterrein verrezen twee vrouwenhuizen en een vrouwencamp. 

Visiteurs uit Windesheim schreven in 1569: “Wij hebben dezer dagen ons klooster in Leiderdorp bezocht en we hebben het leven van de monnicken aldaar ongeneesbaar gevonden. Als niet sommigen van hen daar vandaan worden gestuurd, zal het binnenkort helemaal afgelopen zijn met dit klooster.” 

Aan dit devote, bedrijvige en zorgzame kloosterleven kwam een einde toen kort na Leidens Ontzet kloosters werden onteigend en gesloopt. Van de opbrengsten betaalde de pas opgerichte Universiteit Leiden het salaris van protestante hoogleraren. Archeologische vondsten van het klooster zijn te zien in het Leiderdorps Museum. Zorgtaken worden nog steeds ter plekke verricht, in Verpleeghuis Leythenrode. 

Boerderij Engelendaal (1830 – 1966) 

Op de plaats van de voormalige kloosterpoort aan de Munnikkenweg stond sinds ca. 1830 veeboerderij Engelendaal. Daar boerden meerdere generaties Van Leeuwen en Rijnsburger. Verwanten van Andries (”Lange Dries”) Rijnsburger boerden dichtbij, ook langs de Leysloot: zijn tante Koosje van Leeuwen op boerderij Munnikkenboogaard en zijn neef Andries (”Kleine Dries”) op boerderij Sterkenburg. Jan Rijnsburger, zoon van “Lange Dries”, was de laatste veehouder op boerderij Engelendaal. Na de sloop herinnert een monumentale kastanjeboom nog aan dit verdwenen erfgoed.