Romeinse sporen in Leiderdorp: een grens die ook een verbinding was

Wie door Leiderdorp rijdt, ziet vooral moderne woningen, wegen en bedrijventerreinen. Onder de bebouwing zijn echter sporen gevonden van een veel oudere geschiedenis. Archeologisch onderzoek heeft aangetoond dat hier al in de Romeinse tijd mensen woonden en dat zij contacten hadden met de Romeinse wereld.

Een belangrijke vindplaats ligt in de omgeving van de Simon Smitweg, de Willem-Alexanderlaan en de Parallelweg. In 2009 en 2010 werd hier archeologisch onderzoek uitgevoerd voorafgaand aan de bouw van het nieuwe raadhuis. Daarbij kwamen resten van bewoning uit de Romeinse tijd en de vroege middeleeuwen aan het licht.

Een bijzondere vondst is een klein bronzen schaaltje. Het heeft een doorsnede van ongeveer 9,8 centimeter, is 4 centimeter hoog en weegt 195 gram. Het schaaltje dateert uit de 3e eeuw na Christus. De rand is fraai gegolfd en aan de onderzijde bevindt zich een standring. De precieze functie is niet met zekerheid vastgesteld. Het kan bijvoorbeeld een klein drink- of gebruiksschaaltje zijn geweest.

Het schaaltje is gevonden tussen andere archeologische resten. Zo kwam een munt van de Romeinse keizer Gallienus tevoorschijn, die regeerde van 253 tot 268 na Christus. Ook werden aardewerkscherven, Romeins bouwmateriaal, een fragment van een dakpan met een stempel, tufsteen, dierlijk bot en houten constructies gevonden. Deze vondsten geven een beeld van een gebied waar gedurende lange tijd mensen woonden en activiteiten ontplooiden. Ook bij eerder onderzoek langs de Parallelweg werden interessante sporen gevonden. Archeologen troffen daar kuilen, greppels, rijen houten palen en een mogelijke waterput aan. Het vondstmateriaal bestond onder meer uit inheems handgevormd aardewerk, Romeins importaardewerk, metalen voorwerpen en botmateriaal. Bijzonder zijn twee zogenaamde Almgren VII-fibulae, mantelspelden die dateren uit de 3e of het begin van de 4e eeuw.

Aan de noordkant van de Romeinse grens

Leiderdorp lag in de Romeinse tijd ten noorden van de Oude Rijn. Deze rivier maakte deel uit van de Romeinse Limes, de grens van het Romeinse Rijk. Aan de overkant, bij het huidige Leiden-Roomburg, lag het Romeinse castellum Matilo.

De grens betekende echter niet dat beide werelden van elkaar afgesloten waren. De Oude Rijn was niet alleen een grens, maar ook een belangrijke vaar- en handelsroute. Mensen, goederen en ideeën konden zich over het water verplaatsen. De archeologische vondsten in Leiderdorp laten zien dat de bewoners in contact stonden met de Romeinse wereld. Romeinse voorwerpen en materialen bereikten het gebied en werden hier gebruikt.

We moeten daarbij voorzichtig zijn met conclusies. Uit een Romeinse vondst in Leiderdorp kunnen we niet zonder meer afleiden dat het voorwerp rechtstreeks vanuit Matilo hierheen is gebracht. Wel passen de vondsten in het bredere beeld van contacten en uitwisseling langs de Rijn.

Een verborgen geschiedenis

De Romeinse geschiedenis van Leiderdorp speelt zich grotendeels af onder onze voeten. Waar nu het raadhuis, woningen en wegen staan, lagen bijna tweeduizend jaar geleden erven, houten gebouwen, greppels en akkers.

De vondsten maken duidelijk dat Leiderdorp ook in de Romeinse tijd geen geïsoleerd gebied was. De Oude Rijn vormde een verbinding tussen verschillende werelden.

De grens was tegelijk een verbinding. Dat is misschien wel de mooiste manier om naar de Romeinse geschiedenis van Leiderdorp te kijken.

Bob Reidsma