Tekenen van geweld tussen afgedankte bijbels

Monumentaal monnikenwerk noemt Elize Olde haar expositie ‘Kunst om te raken‘. De meterslange aaneenrijging van knisperende, fluisterende bladzijden uit bijbels en liedboeken past daarmee precies in de zogeheten Lijdenstijd of Veertigdagentijd. Van 9 maart tot en met Pasen hangt haar artistieke creatie in de Leiderdorpse Dorpskerk, met daarin verstopt tientallen tekeningen over geweld dat net zo goed voorkomt in de Bijbel als in de huidige oorlog tussen Israël en Gaza.

Tekst: Tim Brouwer de Koning

Je mag de bewerkelijke uitvoering van haar idee kerkelijke kunst noemen. Elize Olde is beeldend kunstenaar en daarnaast vertrouwd met de Bijbel, het christelijk geloof en de kerk. Als docent Beeldende Vorming en kunstgeschiedenis staat zij bovendien midden in de samenleving. De gebeurtenissen in Gaza kan zij niet los zien van de geschiedenis van het gebied. Ook ten tijde van het Oude Testament werd er in het gebied al gevochten.

Een kunstuiting begint doorgaans met een idee. Bladzijden uit bijbels en ook vaak flinterdunne pagina’s uit liedboeken hing Elize aanvankelijk aan een waslijn, op zoek naar haar oplossing van de verstrooiing van bijbels. ‘Mijn kunstwerk gaat over wat we doen of niet doen met de bagage die we vanuit de bijbel meekrijgen. Daarnaast gaat het over vroegere en huidige oorlogen in dat gebied.’

Haar originele kunstvorm vindt Elize passen bij de Joodse diaspora (grootschalige verspreiding van een volk over verschillende delen van de wereld) en bij het massaal afdanken van bijbels door allerlei familieleden van overledenen. Kratten vol boeken sleepte zij aan om haar idee gestalte te kunnen geven. Dat was, zoals gezegd, monnikenwerk. ‘De bladen moeten wel echt uit bijbels en liedboeken komen’, zegt zij vanachter een kop thee aan haar keukentafel. ‘Zo wil ik de verstrooiing en het afdanken van deze boeken aan de kaak stellen. Je moest eens weten hoe veel bijbels er zijn. Maar zelfs imposante oude Statenbijbels raak je aan de straatstenen niet meer kwijt. Behalve dan aan mij. Nu het archief van de Protestantse gemeente in Leiderdorp is uitgemest heb ik er onlangs drie gekocht. Dan betaal ik slechts 15 euro voor zo’n fraai exemplaar uit de 19de eeuw.’

Grabbelton

Vanzelfsprekend gebruikte de Leiderdorpse geen eeuwenoude bladzijden voor haar kunstwerk. Elize vond het sowieso onwennig om pagina’s uit een bijbel te scheuren, hoe zorgvuldig zij dat ook deed. Zij had al die pagina’s - verdeeld over drie kruisen in de kerk - nodig om haar boodschap op een kunstzinnige manier uit te dragen. ‘Ik ben op een moment in mijn leven gekomen dat ik stel: wat vind ik belangrijk en wil ik delen? Als kunstenaar doe ik dat met beelden, die ik allereerst voor mezelf maak en daarna met anderen kan delen. Natuurlijk is het niet de bedoeling dat belangstellenden al die Bijbelteksten ter plekke lezen. Wel hoop ik dat ze het geheel waarderen en er de tekeningen tussenuit vissen. Die heb ik gemaakt aan de hand van oude Bijbelverhalen en van foto’s van het geweld in de regio Israël en Palestina. Bij het doorbladeren heb je af en toe beet, net als in een grabbelton.’

Niet voor niets noemt Elize haar expositie ‘Kunst om te raken’. Als kunstenaar wil zij haar publiek raken of in beweging brengen, net als toen zij in augustus in de kerk van haar voormalige woonplaats Zwammerdam exposeerde. Raken staat daarnaast voor aanraken.

Als kunstenaar wil Elize overigens niet oordelen over de schuldvraag van het geweld in Gaza, maar zichzelf en haar publiek wakker schudden. ‘Deze expositie is een zoektocht om een moderne interpretatie aan de Bijbel te geven. Zeker in het Oude Testament kwam moord en doodslag vaak voor, maar Jezus is dan weer Liefde. Hoe valt dat te rijmen?’

Natuurgodin

Dat Elize Olde een brede blik op godsdienst heeft laten haar vijf aquarellen zien die zij ten tijde van de expositie eveneens tentoonstelt. De hoofden van Adam, Eva, Jahweh, Asjera en Lilit heeft zij niet alleen aan de joods-christelijke traditie ontleend. ‘Laatstgenoemde zou geënt kunnen zijn op een natuurgodin van het Joodse volk van voor het jodendom. Zij wordt in bepaalde kringen nog steeds aanbeden. Ik heb er inmiddels wat meer over gelezen en kan er daarom over vertellen. We kunnen nog zo veel leren van andere religies en culturen.’

Zondag 9 maart omstreeks 11.00 uur - meteen na de kerkdienst - geeft Elize Olde kort uitleg over de expositie ‘Kunst om te raken‘. Die is daarna tot en met zondag 20 april (Pasen) in de Dorpskerk (Hoofdstraat 19) gratis te bezichtigen tijdens de openingstijden van de kerk.