Artificial Intelligence: grote mogelijkheden, grote risico’s

Artificial intelligence (AI) heeft haar wortels in de 19e eeuw en heeft zich de afgelopen decennia razendsnel ontwikkeld. Een technologie met grote potentie én grote risico’s. Hoe houd je AI in de hand en zet je haar in voor het welzijn van mens en natuur? Over de ontwikkeling van AI, de mogelijkheden en de bijbehorende risico’s houdt prof. Jaap van den Herik op donderdag 13 februari bij de Volksuniversiteit Leiderdorp (LVU) een lezing.

Ontwikkeling van AI

De wortels van kunstmatige intelligentie gaan terug tot medio 19e eeuw toen Charles Babbage de eerste programmeerbare rekenmachine ontwierp. Vanaf de jaren 1930 versnelde de ontwikkeling van computers en ontstond het terrein van de kunstmatige intelligentie. Mensen als wiskundige en computerpionier Alan Turing en Geoffrey Hinton speelden daarbij een doorslaggevende rol. Zo ontving Hinton in 2024 de Nobelprijs voor de natuurkunde voor zijn werk over Deep Learning.

In Nederland kwam kunstmatige intelligentie rond 1980 aan de orde langs de weg van het computer-schaken. Jaap van den Herik, toen nog een jonge informaticus, stortte zich op dat onderwerp. Van den Herik: “Van Max Euwe is de uitspraak ‘Intuïtie kan nooit geprogrammeerd worden’, maar de doorbraak in denken daarover kwam toen wereldkampioen Kasparov verloor van de schaakcomputer”. Dat was in 1997, toen schaakcomputer Deep Blue een match tegen Kasparov won met 3,5-2,5. Overigens heeft de huidige wereldkampioen tegen een schaakcomputer geen schijn van kans meer.

Mogelijkheden van AI

Intussen is het duidelijk dat AI zich razendsnel ontwikkelt en grote potenties heeft. Van den Herik schetst in enkele grote trekken wat er nu speelt. Steeds meer worden routine- en productietaken in allerlei sectoren overgenomen door intelligente machines, computers en robots. Hierdoor heeft AI een enorme invloed op de omvang en de aard van de werkgelegenheid. De zelfrijdende auto is al experimenteel op de weg. En in de serviceverlening aan cliënten maken bedrijven steeds meer gebruik van chatbots. Weliswaar wekken deze nu nog de agressie op van degenen die de klanten-service bellen, maar dat zijn kinderziekten. En wie werkt inmiddels niet met ChatGPT en soortgelijke programma’s? Deze laten zien wat er nu al kan op tekstgebied. Daarbij zijn er wél problemen met de auteursrechten van de teksten waarmee ChatGPT is gevuld. Ook in de zorg rukt AI op, waarbij het meenemen van sociale aspecten in AI-instrumenten een serieus punt is. Interessant is ook AI en recht. Patroonherkenning en scenario-ontwikkeling maken het mogelijk om wet- en regelgeving te ontwerpen voor toekomstige situaties.

Van den Herik: “De acceptatie in juridische kringen voor zo’n ontwikkeling groeit”. Veel kritischer wordt echter aangekeken tegen zelfstandige rechtspraak door computers.

Risico’s en gevaren

Tegenover de grote potenties staan grote risico’s en gevaren. Misleiding, gebruik van AI voor het maken van fake news, fake film, fake geluid, is nu al een algemeen bekend groot probleem. Ook de overweldigend grote aantallen mogelijke toepassingen waartussen keuzes gemaakt moeten worden, stellen ons voor problemen. 

De cruciale vraag is: Hoe houd je AI in de hand en hoe zet je die in voor het welzijn van mens en natuur? Op dit moment bepaalt in de VS het grote bedrijfsleven de ontwikkelingslijnen van AI, in Europa wordt gewerkt op basis van gemeenschappelijk en democratisch ontwikkelde wetgeving, en in China is het de partij die stuurt. Ondertussen gaat de technologie verder, denk bv. aan de quantumcomputer. Mensen als Nobelprijswinnaar Hinton wijzen op de noodzaak van ‘human community building’ met behulp van AI. Vele onderzoekprojecten richten zich nu al op de inzet van AI om de democratie en de gemeenschap te beschermen. Maar wie behoren tot die gemeenschap? Computers die meebeslissen ook?

Lezing bij LVU

Over deze uiterst actuele belangrijke ontwikkelingen en dilemma’s houdt Jaap van den Herik, hoogleraar in achtereenvolgens Maastricht, Tilburg en Leiden (informatica en recht) een lezing onder de titel ‘Artificial Intelligence: ontstaan en toekomst’. Op donderdag 13 februari, 19.30 uur, bij de Volksuniversiteit Leiderdorp (LVU) in De Sterrentuin. Aanmelding vooraf is noodzakelijk, via www.volksuniversiteitleiderdorp.nl.