Sporen en vliegveld

Nu de vakantie voorbij is, kunt u binnenkort genieten van de Vriendenfeesten, de Jaarmarkt en van Open Monumentendag op zaterdag 14 september 2024 met dit jaar als thema Routes, netwerken en verbindingen.

Vanaf 11.00 uur rijdt een historische bus van Maarse & Kroon door Leiderdorp om de locaties met elkaar te verbinden. U kunt gratis meereizen en uitstappen bij een van de 5 haltes. Halte 1 is de oude dorpskern, waar personen uit heden en verleden u in de dorpskerk, de voormalige gemeenteschool, de voormalige herberg en in de Bruggestraat in verbinding brengen met de geschiedenis. Een wandel-puzzelroute voert u aan de hand van foto’s langs historische panden aan het Jaagpad en de Hoofdstraat. Of stap in de bus naar Halte 2, het Leiderdorps Museum, waar vertellingen zijn over verdwenen spoorlijnen en een vliegveld in Leiderdorp. Halte 3 is de voormalige brandweerkazerne, waar u brandweermaterieel kunt bewonderen, maar ook alles te weten komt over kabels, leidingen en andere verbindingen onder en boven de grond. Neem daarna de bus naar de Romeinen langs de Limes in het Kijk- en Afhaalpunt van Van Gessel in de Hoofdstraat, om tenslotte bij Halte 5 de kerk van de Gereformeerde Gemeente te bezoeken en de toren te beklimmen. Meer informatie over het programma: www.leiderdorpsmuseum.nl. Meedoen is gratis, net als het programmagidsje dat sinds 22 augustus verkrijgbaar is bij o.a. De Kler en Van Gessel. Ter introductie van het programma verschijnen vijf artikelen, waarvan vandaag de derde.

Verdwenen spoorlijnen en een vliegveld dat er nooit kwam

Wanneer u op 14 september per fiets of de bus van Maarse en Kroon naar het Leiderdorps Museum komt, nemen een machinist en een piloot u mee in de historie van de spoorlijnen en het vliegveld van Leiderdorp.

Vanaf 1912 reden er stoomtreinen vanaf station Leiden-Herenpoort over de Zijlbrug en de (Oude) Spoorbaan langs Leiderdorp naar Rijpwetering en Hoofddorp en als eindstation Haarlem of Amsterdam. De spoorlijn was onderdeel van de Haarlemmermeerspoorlijnen en vervoerde zowel passagiers als goederen. Vanwege hoge exploitatiekosten, concurrentie van vrachtauto’s en buslijnen en de snellere treinverbindingen van de HSM tussen Leiden en Haarlem/ Amsterdam maakte de stoomtrein al op oudejaarsavond 1935 zijn laatste rit.

Smalspoor

Van veel kleiner formaat waren de smalspoorlijnen met diesellocomotieven die tot 1988 in de Achthovenerpolder klei vervoerden voor de firma’s Van Oordt en Nieuw Werklust. Een afgraafmachine schepte de klei in kiplorries, die over het verplaatsbare smalspoor naar de ‘stort’ bij de Achthovenerweg reden, vanwaar vrachtauto’s naar de dakpannenfabriek Van Oordt in Alphen aan den Rijn reden. De klei voor kleiwarenfabriek Nieuw Werklust - naast de huidige Rijneke Boulevard -werd vanaf de Achthovenerweg per platte schuit overgevaren.

Vliegveld Leiderdorp

In 1938 besloot het Nederlands kabinet om een nationale luchthaven voor ons land aan te wijzen. Tot verbazing van Amsterdam en Rotterdam besloot de regering om niet Schiphol of vliegveld Waalhaven voor te dragen, maar een nog aan te leggen luchthaven bij Leiderdorp. Achter dit plan zat de oprichter van de KLM, Albert Plesman, die zijn architect Dirk Roosenburg het ontwerp voor dit centrale vliegveld liet maken. De keuze voor Leiderdorp was vanwege de centrale ligging in de Randstad, de goede bereikbaarheid via de nog te bouwen rijksweg A4 en de nabijheid van de spoorlijn Leiden-Utrecht. Voor een bedrag van ƒ 12 miljoen zou in de Achthovenerpolder en de Hondsdijkse polder een vliegveld van bijna 400 hectare komen. In een halfrond, bijna hoefijzervormig hoofdgebouw zouden aankomende en vertrekkende passagiers via aparte verdiepingen van elkaar worden gescheiden, een voor die tijd revolutionair idee. Op de ontwerptekeningen zijn zelfs al vliegtuigslurven tussen terminal en vliegtuig ingetekend. Roosenburg maakte ontwerpen voor een twee-, drie- en vierbaans vliegveld, waarvan de vierbaansvariant tot aan de dorpskerk van Koudekerk aan den Rijn zou lopen. De toegangsweg naar het hoofgebouw begon ter hoogte van de huidige Mauritssingel en liep over de Does heen.

Het kabinetsplan kreeg steun van de steden Leiden en Den Haag en de provincie, maar ontlokte felle protesten bij Amsterdam en Rotterdam, die alle registers opentrokken om ‘hun’ vliegvelden te promoten, met als hoogtepunt een landelijke demonstratie op 2 juli 1938, waarbij meer dan 15.000 mensen bij Schiphol demonstreerden voor het behoud van deze luchthaven. De regering bleek gevoelig voor alle druk en kreeg een goed argument om Leiderdorp te laten vallen toen bodemonderzoek uitwees dat de beoogde polders ongeschikt waren voor zware vliegtuigen. In 1939 stelde het kabinet voor om Schiphol tot nationale luchthaven aan te wijzen.

College ondernam geen actie

In Leiderdorp zelf was de mogelijke komst van een vliegveld in die periode nauwelijks onderwerp van gesprek. Het college van B&W was niet alleen geheel buiten alle planvorming gehouden, maar ondernam ook zelf geen enkele actie. Zo bleef de Achthovenerpolder tot op de dag van vandaag de landelijke aankomst- en vertrekplaats voor weidevogels.