De Oude Dorpskern
AlgemeenHet is nu vakantie, maar ook daarna valt er in Leiderdorp nog veel te genieten voor jong en oud. Noteer alvast in uw agenda: zaterdag 14 september 2024 Open Monumentendag met dit jaar als thema Routes, netwerken en verbindingen.
Vanaf 11.00 uur rijdt een historische bus van Maarse & Kroon door ons dorp om diverse monumenten met elkaar te verbinden. U kunt gratis meereizen en uitstappen bij een van de 5 haltes. Halte 1 is de oude dorpskern, waar personen uit het verleden u in de kerk, de vroegere gemeenteschool en de voormalige herberg in de Bruggestraat verbinden met de geschiedenis. Een wandel-puzzelroute voert u aan de hand van foto’s langs historische panden aan de Hoofdstraat. Of neem de bus naar Halte 2 waar het Leiderdorps Museum open is en er vertellingen zijn over het vliegveld en de spoorlijnen van Leiderdorp. Halte 3 is de voormalige brandweerkazerne waar u brandweerauto’s en materieel kunt bewonderen, maar ook alles te weten komt over kabels en leidingen onder en boven de grond. Neem daarna de bus naar het Kijk- en Afhaalpunt van Will van Gessel en stap in de Romeinse tijd, om tenslotte bij Halte 5 de Gereformeerde Kerk te bezoeken en/of de toren te beklimmen. Meer informatie over het programma: www.leiderdorpsmuseum.nl. Meedoen is gratis, net als het programmagidsje dat eind augustus verkrijgbaar is. Als voorproefje op deze dag verschijnt een aantal artikelen, waarvan deze eerste over het Oude Dorp.
Monumenten in Het Oude Dorp
Als we het hebben over wat in de volksmond Het Oude Dorp heet bedoelen we het gebied rond de Dorpskerk en de historische panden aan de Hoofdstraat en de Bruggestraat, waarin ooit gemeenteschool, gemeentehuis, postkantoor, dorpsarts, herberg en winkels zaten. Over de rijke en bewogen geschiedenis van dit centrum en haar bewoners is het nodige te vertellen, zoals over de grafstenen in de kerk, de Gemeenteschool, herberg de Hollandsche Tuyn en de eeuwenoude brugverbinding met Leiden.
Monumentale grafstenen
Vanaf de vroege middeleeuwen begroeven katholieken hun doden zo dicht mogelijk bij de relieken van de heilige, waaraan de kerk was gewijd en die meestal in het hoofdaltaar waren geborgen. Ook voor de aan de martelaren Mauritius en Pancratius gewijde parochiekerk van Leiderdorp gold dat het zaak was zo dicht mogelijk bij het altaar begraven te worden. In de tussen 1620 en 1623 gebouwde kerk treffen we nog veel grafzerken aan, die omhoog werden getakeld als een kist werd bijgezet en verder als vloerplaat dienden. Alle zerken hadden markeringen, waarmee te herleiden viel wie er lag en voor hoe lang er grafrechten waren betaald.
De oudste nog zichtbare grafsteen is van Ian Ioosten DeRijck en zijn vrouw Janetgen Jans uit 1625.
Enkele zerken zijn versierd met reliëfs en inscripties, waarvan de in 1934 tijdens de restauratie van de kerk onder de vloer ontdekte exemplaren, een voorbeeld zijn. De oudste zerk toont de alliantie- en kwartierwapens van admiraal Pieter van der Does, zijn vrouw Philippote van Duivenvoorde, hun dochter Henrika van der Does en haar man Adriaen van Mathenesse. De tweede is van Cornelis Bicker van Swieten en zijn vrouw Adriana van Hoogeveen, die in 1689, respectievelijk 1722 stierven.
Graf van Cornelis Bicker van Swieten. Bron Rijksdienst Cultureel Erfgoed
De derde grafsteen bevat een helmteken in de vorm van het kasteel van Bousbecque (Busbeeke) in Frankrijk en vermeldt de naam van de op 9 december 1673 in Leiden gestorven Elisabeth le Lievre. Haar Franse ouders kwamen begin 17e eeuw vanuit de regio van Busbeeke naar Leiden, waar ze kerkten in de Vrouwekerk en ook werden begraven. Wellicht is deze grafzerk na de sloop van de Vrouwekerk in 1808 in Leiderdorp terecht gekomen?
Het Schoolhuys
Gemeenteschool. Foto uit 1900 Bron Erfgoed Leiden
Direct naast de Dorpskerk stond aan de Kerklaan een pand dat eeuwenlang diende als ‘Schoolhuys’ en eigendom was van de Hervormde Gemeente. De gemeente kocht dit pand en liet er in 1863 een nieuwe openbare gemeenteschool bouwen. Het pand met haar fraaie symmetrische voorgevel opgemetseld met ‘appelbloesem rijnsteen’ en pilasters en bogen uit ‘Vriesche klinkerplavei’, is een ontwerp van de Leidse architect J. van Lith. Vanaf de oplevering in 1864 tot aan de opening van de Koningin Julianaschool in 1948 kregen vele Leiderdorpse kinderen hier hun eerste onderwijs. Het schoolgebouw kreeg de functie van Dorpshuis tot het in 1987 van de sloop werd gered en Margriet de Jong en Thom van Etten er een woning annex balletstudio van maakten. Nu hun Kreatief Danscentrum is gestopt krijgt het ‘schoolhuys’ een nieuwe bestemming.
De Hollandsche Tuyn
In 1387 bepaalden Badeloge en Dirk van Zijl in hun testament dat er na hun overlijden een zogenaamd Provenhuis moest komen als woning voor een kapelaan, die kerkdiensten voor het zielenheil van het geslacht Van Zijl moest houden. Het pand werd tegenover de kerk bij het veer over de Rijn gebouwd, in 1574 na het beleg van Leiden verwoest, maar al snel herbouwd. In de 18e eeuw bevindt zich hier een herberg met als naam ‘De Hollandsche Tuyn’. Het complex bestaat in 1799 uit 4 panden gelegen tussen Hoofdstraat, Bruggestraat en de Rijn. Eind 19e eeuw vestigde de familie Ramaker hier een logement/koffiehuis onder de naam ‘Het Wapen van Leiden’. Vanaf 1960 waren op het adres Bruggestraat 1 eerst bureau Gemeentewerken, toen de LOI en vanaf 1977 het atelier van Rien van der Nat te vinden. Waar sinds 1985 restaurant De Hollandsche Tuyn is gevestigd vonden voor de oorlog veilingen plaats, was later de opslag van Gemeentewerken en was vanaf 1976 stoelenmatter Jan Bodijn te vinden.
Leiderdorpsebrug
De eerste Leiderdorpsebrug werd in 1492 gebouwd, maar in 1574 verwoest, waarna de oversteek weer per veerdienst plaatsvond. Tot 1664, toen de door de Leidse stadsbouwmeester Willem van der Helm ontworpen brug in bedrijf werd genomen. Deze werd pas in 1925 vervangen door de bekende basculebrug die tot 1964 in bedrijf was en moest wijken voor de verderop gesitueerde Stierenbrug.
