De verborgen schat onder het gemeentehuis

Hoewel Leiderdorp er geen onderdeel van uitmaakt, grenst het aan het Unesco Wereld Erfgoed-gebied van de Neder-Germaanse Limes. Deze Limes, het Romeinse woord voor grens, is in Zuid-Holland de rivier de Oude Rijn.

In 47 na Chr. besloot Keizer Claudius I dat de rivier de Rijn vanaf Xanten in Duitsland tot aan Katwijk de noordgrens van het Romeinse Rijk werd. Hij nam het besluit na de nederlaag van de Romeinse legioenen in de Slag bij het Teutoburgerwoud in het jaar 9, waarna de Romeinen de ambities om heel Germania te veroveren, opgaven. Het Romeinse leger trok zich definitief terug op de linkeroever van de Rijn. Onder de regering van keizer Claudius I werd de grensversterking in 47 na Chr. geconsolideerd en verbeterd. De Neder- Germaanse Limes was een feit.

Door: Bob Reidsma / Leiderdorps Museum

De Romeinse legioenen verdedigden deze grens door forten te bouwen langs de rivier met daartussen wachttorens en door een weg langs de Rijn aan te leggen die alle posities met elkaar verbond. Een van de forten was het fort Matilo dat lag aan de westkant van de rivier de Rijn tegenover wat nu Leiderdorp is.

Wie woonden er aan de oostkant van de Rijn tegenover Matilo of zijn de Romeinen ook aan deze Leiderdorpse kant van de Limes geweest? Uit archeologisch onderzoek en Romeinse geschriften is bekend dat onder Julius Caesar er een actieve migratiepolitiek was die Keltische en Germaanse stammen uitnodigde om zich nabij de Rijn te vestigen. De stammen die zich in Zuid-Holland vestigden, werden door de Romeinen Cananefaten genoemd. Archeologisch onderzoek in het gebied waar vroeger de Leitha liep, een moeraskreek die uitmondde in de Rijn, heeft wel beperkte sporen opgeleverd van Romeinse aanwezigheid.

Bij de opgravingen in 2013 in het gebied van het huidige Leithonpark aan de Hoogmadeseweg in Leiderdorp, is een waterput gevonden uit de Romeinse tijd met daarin een inheemse aardewerkpot uit de 2de of 3de eeuw. Daarnaast zijn circa 120 scherven gevonden van potten, borden en ander ruwwandig aardewerk uit die tijd.

Langere aanwezigheid

De aanwezigheid van een waterput kan duiden op langere aanwezigheid van Romeinen of aan de Romeinen gelieerde stammen. Het gebied langs de Leitha lag hoger dankzij afzettingen van klei en het was daardoor beter bewoonbaar.

Het riviertje de Leitha heeft mogelijk een zijtak gehad die liep in de richting van de Simon Smitweg en Willem Alexanderweg.

Bij archeologisch onderzoek voorafgaande aan de bouw van het gemeentehuis is een duidelijke infrastructuur uit de Romeinse tijd, de 2de en 3de eeuw na Chr. ontdekt. Systematische ophogingen zijn gevonden, gecreëerd door het leggen van plaggen op een mat van riet waarop “woningen” kunnen zijn gebouwd. Deze bewoning heeft mogelijk voortgeduurd tot in de 5de -6de eeuw, de tijd dat ook de nederzetting Leithon bewoond was.

Bij de opgravingen door Hollandia Archeologen in 2009 – 2010 op de locatie van het nieuwe gemeentehuis is een bronzen kom/schaaltje gevonden, en bolvormige kom met geschulpte randdecoratie en standring.

Het gewicht van het kommetje bedraagt 195 gram. Het heeft een doorsnede van 9,8 cm en is 4,0 cm hoog.

Gezien de afmetingen kan het zijn gebruikt om wijn uit te drinken. Ook kan het kommetje zijn gebruikt als toiletgerei.

Veel opgegraven gebruiksvoorwerpen uit de Romeinse tijd, ook die voor het dagelijks leven, zijn van aardewerk. Aardewerk was eenvoudig te maken en niet duur.

Gebruiksvoorwerpen van brons zijn zeldzamer. De bekendste bronzen vondst in de regio is het viziermasker uit de Romeinse tijd, ook bekend als het masker van Gordon.

Maar brons vaatwerk is blijkens de collectie van het Rijksmuseum voor Oudheden niet in de omgeving van Leiderdorp/Leiden gevonden, anders dan het kommetje uit Leiderdorp.

Dit maakt het bronzen schaaltje gevonden in Leiderdorp uniek. Brons vaatwerk uit de Romeinse tijd is wel gevonden langs de Rijn bij Oosterbeek en Doorwerth. Dit vaatwerk was soms ook fraai versierd. Ter hoogte van het Noord-Brabantse Nistelrode is een compleet bronzen servies gevonden met objecten die enigszins vergelijkbaar zijn met het versierde schaaltje dat in Leiderdorp is gevonden. De archeologische literatuur geeft aan dat vaatwerk van brons gebruikt werd door welgestelde Romeinen of aan de Romeinen verwante bewoners.

Geconcludeerd kan worden dat het bronzen schaaltje, dat in 2009 - 2010, werd gevonden in Leiderdorp een unieke vondst is, een verborgen schat onder het gemeentehuis. Het is te zien in het Leiderdorps museum.