Honderd jaar huisartsenzorg in Huize Helena aan de Hoofdstraat

za 30 mei, 11:35 Algemeen

Aan de Hoofdstraat staat een opvallend pand dat ook wel bekend staat onder de naam Huize Helena en waar vanaf 1899 bijna 100 jaar lang een huisartsenpraktijk was gevestigd. Peter Diebels van het Leiderdorps Museum vroeg zich af wie Helena eigenlijk was en dook in de geschiedenis van het pand en de artsen die het bewoonden.

F.M. van Deventer

Huize Helena is gebouwd in opdracht van de arts Franciscus Marius van Deventer. De in 1848 geboren Rotterdammer was in 1877 in Amsterdam afgestudeerd als arts en verhuisde datzelfde jaar van de Singel 167 naar het Zuid-Hollandse Woubrugge. Hier oefende hij zijn beroep als arts uit en was hij tevens gemeentelijk geneesheer. In 1878 trouwde hij in Leiden met de uit Londen afkomstige Susan Porter en in de daaropvolgende jaren zagen drie kinderen in Woubrugge het levenslicht.

Na zestien jaar verhuisde Van Deventer in het najaar van 1893 naar Leiderdorp om zich hier als geneesheer te vestigen. De eerste weken nog op het adres Doesbrug 112 bij de weduwe Vellekoop, totdat hij een eigen woning vond aan de Doesbrug 106. In 1899 had hij voldoende middelen om de Leiderdorpse aannemer en architect A.G. van Osnabrugge opdracht te geven om aan de Dorpsstraat 106 een doktershuis te laten bouwen. De eerste steen werd gelegd op 11 juni 1899.

Onder de vloer kwam later een plankje tevoorschijn met daarop de tekst: ‘Deze vloer is gelegen door M. Groenendijk en H. Meussche timmerlieden bij E. Groenendijk. Ze geven geen jenever. Laten wij de man 45 centen doen. Augustus 1899. Maarten was de zoon van Egbert Groenendijk en naast timmerman ook kruidenier op het adres van de weduwe Vellekoop aan de Doesbrug. Hendrikus Muske was een 18-jarige timmerman uit Leiden.

De dokterswoning kreeg een bijzondere buitenzijde, die was gebaseerd op de klassieke bouwstijl met een kroonlijst met daaronder een fries met een klassiek meandermotief uitgevoerd in gele baksteen Daaronder loopt een tandlijst, een band bestaand uit smalle, rechthoekige, tandachtige blokken. Ook het interieur werd klassiek uitgevoerd, met marmeren schoorsteenmantels met Lodewijk XVI-ornament, een geëtst glazen tochtdeur met rococo-motieven en een Engels fonteintje met sierlijke vogels. Een monumentale trap vormt het hart van het huis. Helaas kon het gezin Van Deventer maar kort van het prachtige huis genieten want op 26 oktober 1905 overleed Franciscus van Deventer op 57-jarige leeftijd en verkocht zijn weduwe de praktijk en de woning.

E. W. de Flines

Op 16 november 1905 betrok E.W. de Flines de dokterswoning aan de Dorpsstraat 26. Egbert Willem de Flines was een telg uit een rijke Amsterdamse familie die afstamde van de in 1584 uit Frankrijk naar Amsterdam gevluchte Guillebert de Flines. Egbert was op 8 april 1876 in Amsterdam geboren en had daar in 1901 zijn artsdiploma behaald. Zijn eerste praktijk als huisarts startte hij op 13 januari 1902 in Steenderen. Twee maanden later – op 11 maart 1902 – trad hij in Leiden in het huwelijk met Helena Catharina de Wilde, die op 8 april 1873 in Leiden aan de Nieuwe Rijn 40 was geboren. Het echtpaar ging vanaf 4 april 1902 in Steenderen wonen. Hier werden Helena Agatha Elisabeth en Frans Gerard geboren.

Het besluit om de praktijk in het Gelderse Steenderen te verruilen voor Leiderdorp zal zeker zijn beïnvloed door zijn vrouw Helena, wiens familie in Leiden woonde. Echter, ook het gezin De Flines kon maar kort van de nieuwe woning genieten. Op 8 oktober 1910 overleed Helena op slechts 37-jarige leeftijd. Zij werd begraven op de Leidse begraafplaats Groenesteeg in het graf van haar in 1904 overleden vader, Frans Gerard de Wilde. Na Helena zijn er nog drie familieleden in dit graf bijgezet.

De zwartglazen naamplaat van Helena is ter nagedachtenis aan deze jonge vrouw op de voorgevel aangebracht. Een afbeelding van Helena is in het familiearchief De Flines aanwezig, maar nog niet online te zien.

Egbert stopte als huisarts in Leiderdorp, werd keuringsarts voor de Rijksverzekeringsbank in Leiden en vertrok met zijn gezin naar de Mariënpoelstraat 21 (later 17). Bijzonder is dat ook zijn apothekersassistente Maria Hermanna Burghgraef meeverhuisde. Zij was al sinds september 1902 voor Egbert werkzaam en trad op 19 december 1911 met hem in het huwelijk. Egbert en Maria verhuisden in augustus 1914 naar de Beeklaan 363 te Den Haag, waar Egbert zich als keel-, neus- en oorarts vestigde.

Op 4 oktober 1920 scheidde Egbert van Maria en hertrouwde op 22 augustus 1921 met Maria Josepha Vrins. Evenals zijn Leiderdorpse voorganger Van Deventer was Egbert Willem de Flines geen lang leven beschoren; hij was pas 56 toen hij op 22 oktober 1932 in het Rode Kruis Ziekenhuis in Den Haag kwam te overlijden.

J. J. Persant Snoep

Na het vertrek van Egbert de Flines uit Leiderdorp kwam huisarts Persant Snoep wonen en werken in Huize Helena. Geboren in ’s-Gravenpolder in Zeeland op 20 augustus 1877 en als arts afgestudeerd in 1900 begon Jan Jacobus datzelfde jaar als huisarts in het Friese Workum. In 1909 trouwde hij met Anthonia Jacoba Elisabeth Johanna van Binnendijk en vertrok met haar in 1910 naar Bussum. Na een jaar verhuisde het paar alweer door naar Leiderdorp waar het zich op 11 april 1911 inschreef.

Op 2 juli 1912 en 10 april 1916 worden dochters Margaretha en Henriëtte Charlotte in Huize Helena geboren. Huisarts Persant Snoep was ook actief in Leiden waar hij spreekuren hield voor mensen met maagklachten. Het moet een markante man zijn geweest, bijzonder hulpvaardig en altijd op weg met zijn Douglas. Toen hij vanwege de oorlog geen auto meer kon rijden en de fiets moest nemen kostte hem dat bijna het leven. Vanwege de verduisteringsmaatregelen kwam hij een keer in het water terecht, waarna hij werd gevonden doordat hij licht bleef maken met zin knijpkat. In 1950 vierde hij zijn 50-jarig artsjubileum en stopte pas in 1952 op 75-jarige leeftijd. Hij verhuisde met zijn vrouw naar de Lindelaan 33, waar hij in 1959 overleed. Ter gelegenheid van zijn overlijden lieten zijn oud-patienten een plaquette van hem maken. De praktijk was in 1952 overgenomen door de heer Hoefman.