Doe duurzaam! Kom naar Open Monumentendag in Leiderdorp

Als u zaterdag 10 september Open Monumentendag in Leiderdorp bezoekt en wilt zien en horen wat er op de diverse plekken aan het thema ‘Duurzaam duurt het langst’ wordt gedaan dan doet u dat natuurlijk ‘duurzaam’. Alle locaties zijn lopend en per fiets te bereiken aan de hand van de bij het gemeentehuis te verkrijgen routekaart.

Wandelend of fietsend komt u langs vier poldermolens, een monumentaal woonhuis en het opgravingsgebied van Leithon, alle met een lange historie. Ook bij bezienswaardigheden van recentere datum staan de deuren open, zoals het Alrijne Ziekenhuis, het gemeentehuis (start en eindpunt van de route), de milieustraat, de brandweerkazerne en bezoekerscentrum De Polder. Met eigen ogen ziet u hoe men overal werkt aan duurzaamheid. Meedoen kost niets en is meer dan de moeite waard. 

Hieronder eerst een kort overzicht van de activiteiten langs de route, die vervolgens worden toegelicht. 

Wat is er zaterdag tussen 11.00 en 17.00 uur te beleven? 

Gemeentehuis – Willem-Alexanderlaan 1

Van 11.00 – 17.00 uur zijn hier een Duurzaamheidsmarkt, lezingen over de duurzaamheid van het gebouw door Architectenstudio VVKH en lezingen over de gevolgen voor Leiderdorp van klimaatveranderingen in het verre verleden en de toekomst. Vanaf 13.00 uur zijn er rondleidingen over de Milieustraat over de duurzame inzameling van afval. In de informatiestand van Open Monumentendag is het programmaboekje inclusief fietsroute langs alle open monumenten te verkrijgen en een munt voor een gratis - duurzaam gebakken – pancake. Bij de stand van het Leiderdorps Museum zijn boeken over de historie van Leiderdorp te koop.

Leithonpark - ter hoogte van huisnummer 19.  Hier zijn presentaties over het duurzaam archeologisch onderzoek dat hier is uitgevoerd.          

Woonhuis aan de Hoofdstraat 38 – Dit gemeentelijk monument is op onderdelen verduurzaamd en gedeeltelijk te bezichtigen.

Molens – De Doeshofmolen en Achthovense molen aan de Ruigekade 7 en 8 en de Munnikkenmolen en Meerburgermolen aan het Peter van der Voortpad 4 en 2 zijn te bezichtigen, waarbij de molenaars uitleg geven. 

Bezoekerscentrum De Polder - Bospolder 11. Dit pand is gedeeltelijk te bezichtigen. Hier wordt informatie gegeven over de duurzame verbouwing en inrichting van de buitenruimte. De uitzichttoren is toegankelijk en er staat een ijscokar met biologisch ijs.

Alrijne Ziekenhuis - Simon Smitweg 1. Hier wordt uitleg gegeven over duurzame zorg, de verbouwing en bedrijfsvoering in het ziekenhuis en over de nieuwbouw van het nabijgelegen verpleeghuis Leythenrode.

Brandweerkazerne – Simon Smitweg 11. Brandbestrijding begon 125 jaar geleden duurzaam en zal in de nabije toekomst weer duurzaam zijn. Zelf pompen en handspuiten!

Toelichting locaties en activiteiten 

Bij het GEMEENTEHUIS kunt u in de informatiestand van Open Monumentendag het programmaboekje inclusief de fietsroute verkrijgen. In en om het gemeentehuis, een jong monumentaal gebouw van 12 jaar oud, is het nodige te zien en horen. De architect van het gemeentehuis zal in zijn lezingen – om 13 en 15 uur - vertellen over het gebruik van duurzame materialen, de bijzondere constructie, mogelijkheden tot hergebruik, en de duurzaam opgewekte energie. Daarnaast werkt de gemeente hard aan duurzaamheids- en klimaatdoelen, energiebesparing en warmtetoepassingen als energiebron, waarvoor zij dit jaar is verkozen tot winnaar van de Energy Award. De toepassing van duurzaam inzamelen van afval door de Milieustraat is zaterdag in de praktijk te bekijken tijdens de rondleidingen vanaf 13 uur. Verder is er de gehele dag een duurzaamheidsmarkt, en worden – om 12, 14 en 16 uur – korte lezingen gegeven over de gevolgen voor Leiderdorp van klimaatveranderingen in het verre verleden en de toekomst.

In het LEITHONPARK geeft Jos Gerrese een doorlopende presentatie over het archeologisch onderzoek dat hier plaatsvond. In lijn met de bepalingen van het Verdrag van Malta en de daaruit voortgekomen Wet op de Archeologische Monumentenzorg heeft de gemeente Leiderdorp voorafgaand aan de bouw van huizen aldaar archeologisch onderzoek laten doen. In het zogenaamde Samsomveld zijn in 2013 bijna een kwart miljoen vondsten gedaan, waaronder gereedschap, emmers, fuiken, vishaken, weefgewichten, kammen, sieraden, schoenen, munten, aardewerk en andere sporen van grootschalige bewoning. Het zijn de bewijzen van een vroegmiddeleeuwse nederzetting, die de onderzoekers “Leithon” hebben genoemd. Veel waardevols zit hier wellicht nog in de grond, onder de huizen, maar dat wordt pas onderzocht wanneer er in de toekomst weer nieuwe bouwplannen zijn.

Het WOONHUIS aan de Hoofdstraat 38 is een gemeentelijk monument uit ca. 1914, gebouwd door de Leiderdorpse architect A.G. van Osnabrugge. Aan het pand is in de afgelopen 100 jaar in dezelfde stijl een deel aangebouwd en het pand is intern deels verbouwd. Het heeft nog veel oorspronkelijke elementen, zoals een trap met pauze, rozetten aan twee plafonds, schuiframen, tuin- en balkondeuren en de dakpannen. Over hoe de bewoners het plaatsen van dubbele beglazing en zonnepanelen op dit monument hebben weten te realiseren vertellen zij u graag meer.

Dat molens al eeuwenlang duurzame energie gebruiken om in beweging te komen zal niemand verbazen. Gelukkig zijn er in en om Leiderdorp nog veel in gebruik en zaterdag zullen er vier POLDERMOLENS van binnen te bezichtigen zijn: de Doeshofmolen uit 1830 en de Achthovense molen uit 1893 aan de Ruigekade 7 en 8 en de Munnikkenmolen (1890) en Meerburgermolen uit 1684 aan het Peter van der Voortpad 4 en 2. De aanwezige molenaars vertellen u over de geschiedenis van de molens, hun gebruik en het vele onderhoud. Al eeuwenlang vindt hergebruik van materialen plaats omdat deze indertijd erg duur waren, tegenover de relatief goedkope mankracht. Hergebruik is natuurlijk duurzaam, maar tegenwoordig kunnen molens niet meer worden onderhouden naar de eigen wensen en inzichten van de molenaars. Het zijn monumenten, waarbij nieuwe onderdelen moeten voldoen aan de eisen van veiligheid en duurzaamheid. Onderhoud kost veel tijd van vrijwilligers, maar de meeste kosten worden gemaakt voor de inzet van kennis en kunde van vakmensen.

BEZOEKERSCENTRUM DE POLDER, het in het oog springende gebouw in het polderlandschap, is een voormalig informatiecentrum, eerst voor de aanleg van de Hogesnelheidslijn, daarna voor de verbreding van de A4, en tenslotte voor de aanleg van de 380 KV elektriciteitslijn. Momenteel worden het gebouw en de buitenruimte omgevormd tot een recreatief en educatief bezoekerscentrum met horeca. De heringerichte buitenruimte is in april 2022 geopend. Landschapsarchitecten ontwierpen een speelweide, een moestuin, informatiepanelen, een groen parkeerterrein met fruitbomen, een terras aan het water, en een vlonder op het water, tussen het riet. In de nabije toekomst zullen biologen in het amfitheatertje belangstellenden, gezeten op boomstammen langs de oever van de Does, vertellen over de flora en fauna. In het voorjaar van 2023 opent hier Brasserie Polderfabriek, onder het grote sedumdak. Zaterdag kunt u ter plekke alles lezen over dit gebouw en de gerealiseerde verbouwing en verre-kijkend vanaf de uitzichttoren, genieten van het typische Hollandse polderlandschap. 

Het ALRIJNE ZIEKENHUIS is het grootste duurzame gebouw in Leiderdorp. Zorggroep Alrijne sloot zich in 2014 aan bij de Green Deal Zorg om het gebouw, de zorg en de bedrijfsvoering te verduurzamen. In 2020 is aan de buitengevel een afgesloten glaswand geplaatst. De ruimte tussen de glaswand en de oorspronkelijke kozijnen werkt isolerend en zorgt voor een prettig stabiel binnenklimaat in het ziekenhuis. Op een hogere etage zijn aan de zuidgevel planten in die ruimte aangebracht. Uit het ziekenhuis afgevoerde lucht met koolstofdioxide (CO2) wordt deze ‘groene gevel’ ingeblazen, waar de groene planten deze zuiveren. De energie die nodig is om in de winter het ziekenhuis te verwarmen wordt al 20 jaar uit de diepe ondergrond gehaald. In de zomer wordt de warmte van het ziekenhuis de grond ingepompt en kouder grondwater voor koeling opgepompt. Eenzelfde installatie voor warmte-koude-opslag komt in de nieuwbouw van het nabijgelegen Verpleeghuis Leythenrode. Zorggroep Alrijne is voor deze inspanningen op het gebied van duurzaamheid onderscheiden met het Gouden Milieukeurmerk. Zaterdag kunt u een deel van deze maatregelen zelf bekijken en meer te weten komen over de wijze waarop de verbinding van duurzaamheid en zorg de gezondheid en vitaliteit van patiënten, bewoners, bezoekers en medewerkers bevordert. 

Neem ook een kijkje in de BRANDWEERKAZERNE. Heel vroeger werden branden echt duurzaam bestreden. Tot in de 17e eeuw gaf men bij het blussen emmertjes water aan elkaar door, waarna de in 1650 door Jan van der Heiden uitgevonden handbrandspuit door burgers en/of weesjongens met hefbomen werd bediend voor het oppompen van water uit een sloot of gracht. Rond 1870 werd de stoombrandspuit voor het eerst ingezet in de grote steden in Nederland. Die was veel minder duurzaam, want de spuit werd aangedreven door stoom, ontstaan door het verhitten van water met kolen. Rond 1915 kwamen de eerste autospuiten in gebruik. De brandweerauto, de waterpomp en ook de gereedschappen werkten op benzinemotoren. Later kregen de autospuiten dieselmotoren, die nog vervuilender waren, vooral door het hoge toerental dat nodig was om de waterdruk op te voeren. De huidige dieselmotoren zijn wel een stuk milieuvriendelijker qua CO2 en koolstofuitstoot, maar de modernste generatie tankautospuiten wordt nog veel duurzamer, omdat ze volledig elektrisch aangedreven zijn. In 2022 is de eerste volledig elektrisch aangedreven autospuit in Amsterdam in gebruik genomen. Op 17 september – tijdens de Open Brandweerdag Leiderdorp - zal deze volledig elektrische tankautospuit te bewonderen zijn. Vandaag – 10 september – ziet u alvast het oudere materieel en kunt u zelf de spuit ter hand nemen!