Erfgoed langs Leitha en Ommedijk

Zaterdag 12 september (12.00 – 17.00 u.) is het Open Monumentendag, met dit jaar “Erfgoed langs de Leitha”. Alle te bezoeken locaties bevinden zich op loopafstand van elkaar. In boerderij Munnikkenboogaard (Brasserie Park) tonen wij de restauratiegeschiedenis, uitgevoerd door de Leiderdorpse architect Van der Sterre. In de Heemtuin geniet u van flora, beelden en gedichten. In het pittoreske huisje werden ooit ook gedichten gemaakt, maar nu keramiek.

In De Houtkamp vertelt de imker hoe honingbijen omgaan met klimaatverandering. Op de parkeerplaats langs de Van Diepeningenlaan neemt u een camera-kijkje in het ondergrondse bergbezinkbassin, dat in werking treedt zodra ons rioolsysteem overbelast raakt door extreme stortbuien. Houd uw eigen voeten daar droog bij demonstraties van historisch brandweermaterieel. Na het oversteken van de Persant Snoepweg betreedt u het terrein van boerderij Engelendaal (tot 1966) en klooster Engelendael (tot 1577). Een monnik vertelt in Verpleeghuis Leythenrode over het middeleeuwse kloosterleven op die plek. Verderop, langs de schilderachtige (Oude) Hoogmadeseweg, zijn in de 17e-eeuwse boerderij Sterkenburg vertellingen over het verleden, maar ook over de toekomst als Uitvaartcentrum en Crematorium.

Meer informatie vindt u op Open Monumentendag – Leiderdorps Museum. Meedoen is gratis, net als het programmaboekje. Dat is vanaf 6 september verkrijgbaar op de Jaarmarkt, bij boekhandel De Kler en de bibliotheek. Als voorproefje een serie artikelen, waarvan hier het eerste.

De Leitha, met het vroeg-middeleeuwse Leithon

Rond 500 na Christus stroomde de Leitha vanuit het hoogveengebied rond Oud Ade via de huidige Bloemerd en Houtkamp naar de Rijn. Langs de oever van dit veenriviertje ontstond nabij de monding een welvarende nederzetting; Leithon. Resten daarvan zijn in 2013 opgegraven langs de Hoogmadeseweg, op de plek van het huidige Leithonpark.

Er zijn schuren en waterputten gevonden en metalen gereedschap, glas, kammen, weefgewichten, spinklossen, fraai bewerkte zwaardscheden en een buidel met handelswaar van een (naalden)smit.

Veel is te zien in het Leiderdorps Museum. Buitenlandse munten en aardewerk wijzen op handelscontacten met het Duitse Rijnland, Engeland en verder. Na het verdwijnen van Leithon rond 835 verplaatste de bewoning zich naar de oever van de Rijn, het huidige Oude Dorp.

De middeleeuwse Ommedijk

De loop van het oorspronkelijke veenriviertje is tot op de dag van vandaag te zien op de kaart van Leiderdorp door de Ommedijk te volgen. Deze dijk is in de 15e eeuw langs het riviertje opgeworpen door monniken van klooster Engelendael.

Toen ze hun gronden ontgonnen en droogmaakten, begrensden zij de Munnikkenpolder (ja, met dubbel kk) aan de zuidwestelijke zijde met de Ommedijk. Aan de noord- en oostzijde legden ze de Munnikkenkade aan, langs de Dwarswatering en de Does.

Als we de Ommedijk volgen komen we langs behouden èn verdwenen erfgoed.

Vanaf de Hofdijk (de huidige provinciale weg tussen de Pannenkoekenboerderij en de rotonde met afslagen naar Oud Ade / Rijpwetering) heette het riviertje de Leysloot. Nog steeds ligt de Leysloot tussen de rietgedekte huizen in de Leyhof en de korfbalvelden in de Bloemerd.

Aan de overkant van de Dwarswatering lopen Leysloot en Ommedijk verder langs het voetpad richting Buitenhofvijver. Ze buigen af via de Jaap ter Haarsingel en Muzenlaan om vervolgens pas na de Winkelhof weer herkenbaar te worden als sloot en wilgendijkje in De Houtkamp. Beide lopen langs de monumentale boerderij Munnikkenboogaard uit 1830, het huidige Brasserie Park. Als we de Leysloot en Ommedijk verder volgen en de Persant Snoepweg oversteken, bereiken we de Munnikkenweg. Daar stond van 1396 tot 1577 klooster Engelendael.

Boerderij Engelendaal

Omstreeks 1830 werd op deze plek boerderij Engelendaal gebouwd, die in 1966 werd afgebroken. Leysloot en Ommedijk lopen verder langs de (Oude) Hoogmadeseweg met een scherpe bocht achter de begraafplaats langs, en vervolgens langs de eeuwenoude boerderij Sterkenburg via de Hoogmadeseweg naar de Oude Rijn. Op de ansichtkaart uit 1900 zien we ter hoogte van Hoofdstraat 38 de voormalige brug over de Leysloot, vlak voor de monding in de Oude Rijn.